Camel Deve Logosu ve Hacı Ali

Çölün Ortasında Bir Osmanlı Mirası: Camel Logosu ve Hacı Ali

Çoğu kişi Camel sigara paketindeki o vakur deve figürünü sadece egzotik bir pazarlama tercihi sanır. Oysa o resmin arkasında, 19. yüzyılın ortasında Osmanlı’dan Amerika’ya uzanan askeri bir girişimin ve bu sürecin merkezindeki İzmirli Hacı Ali’nin hikâyesi yatar. Hikâye, 1850’li yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nin Teksas ve Arizona gibi çöl bölgelerinde at ve katırların iklim şartlarına dayanamayıp yetersiz kalması üzerine, ordunun bir “Deve Birliği” (U.S. Camel Corps) kurma kararıyla başlar.

Osmanlı’dan Amerika’ya Uzanan Çözüm

Amerikan hükümeti, bu nakliye sorununu aşabilmek için rotasını deve yetiştiriciliğinde uzman olan Osmanlı topraklarına çevirir. 1855 yılında Binbaşı Henry Wayne, Sultan Abdülmecid’e bu talebi iletmek üzere İstanbul’a gelir. Sultan, bu talebe olumlu yanıt vererek sadece deve satışına izin vermekle kalmaz; Osmanlı’nın bu konudaki maharetini göstermek amacıyla en iyi cins develerden bazılarını da ABD’ye hediye eder. İzmir limanından kalkan gemilerle okyanusu aşan bu develer, Amerikan ordusu için yeni bir sevkiyat döneminin başlangıcıdır.

Hacı Ali ve Beş Bakıcının Yolculuğu

Develerin sevkiyatı ve bakımı için Osmanlı tebaasından toplam beş deneyimli bakıcı orduya eşlik etmek üzere seçilir. Bu ekipte Hacı Ali’nin yanı sıra Yorgo Caralambo (Jordan), Mimico Teodoro (Mico), Hadji İshmael ve Caralambo adında bakıcılar bulunmaktadır. Ancak bu beş kişilik ekip içinde Hacı Ali, hem develerle kurduğu olağanüstü bağ hem de liderlik vasıflarıyla kısa sürede Amerikalıların en güvendiği isim haline gelir. Diğer bakıcılar zamanla farklı işlere yönelirken, Hacı Ali ordunun en zorlu görevlerinde sadakatle kalmaya devam eder.

Hi Jolly İsminin Doğuşu ve Hacı Ali’nin Farkı

Amerikalı askerler “Hacı Ali” ismini telaffuz etmekte zorlandıkları için ona “Hi Jolly” adını takarlar. Onu meşhur yapan asıl olay, 1857’de Teksas’tan Kaliforniya’ya uzanan meşhur yol güzergâhı keşfinde gösterdiği başarıdır. Atların susuzluktan kırıldığı yerlerde, Hacı Ali develeriyle ordunun hem suyunu hem de mühimmatını taşıyarak birliğin hayatta kalmasını sağlar. Kendi başına bir keşif kolu gibi hareket etmesi ve çölü bir yerli gibi tanıması, onu Amerikan ordusunun en popüler figürlerinden biri yapar.

Quartzsite Kasabası ve Hadji Ali Heykeli

Amerikan İç Savaşı’nın başlamasıyla bu askeri kullanım planı rafa kalksa da Hacı Ali, Arizona çöllerinden ayrılmaz. Hayatının geri kalanını madencilik yaparak tamamlar. Bugün Arizona’nın Quartzsite kasabasında, onun anısını ölümsüzleştiren Hadji Ali Monument (Hacı Ali Anıtı) bulunmaktadır. 1935 yılında Arizona Karayolları Departmanı tarafından inşa edilen bu anıt, piramit şeklinde bir taş yapıdan oluşur ve en tepesinde bakırdan bir deve figürü taşır. Anıtın üzerindeki plakette, Hacı Ali’nin Amerikan ordusuna verdiği değerli hizmetler ve sadakati takdirle anılır.

Hi Jolly Festivali ve Camel Logosu

Her yıl Ocak ayında düzenlenen “Hi Jolly Festivali”, bu İzmirli Osmanlı’nın anısına kasaba halkını bir araya getirir. Camel markasının logosuna modellik eden “Old Joe” isimli deve ise, bu askeri birliğin ve Hacı Ali’nin Amerika’da bıraktığı o derin kültürel mirasın en bilinen simgesidir. Fotoğrafı çekilirken kulaklarını diktiği o meşhur an, milyonlarca paketin üzerinde Hacı Ali’nin sessiz hatırasını taşımaya devam etmektedir.

Hi Jolly Efsanesi Kitaplar

Hacı Ali’nin bu benzersiz yaşamı, zamanla pek çok araştırmaya ve sanat eserine konu olmuştur. Bu serüveni anlatan çeşitli belgesellerin yanı sıra, hakkında yazılmış kitaplar da mevcuttur. Hacı Ali Amerika’da Bir Osmanlı – Dr.Vural Yiğit ve Hacı Ali: Amerika’da Bir Osmanlı Kovboyu – Teşkilat-ı Aceze – Eser Baykuş kitaplarını okuyabilirsiniz.

Özellikle bu askeri birliğin ve Hacı Ali’nin izini süren akademik çalışmalar, bir sigara logosunun arkasındaki bu devasa taşımacılık operasyonunu tüm detaylarıyla gün yüzüne çıkarmıştır.